Hyper-Catalan-getallen

Polygonen (veelhoeken) kun je verdelen in subpolygonen. Bijvoorbeeld een achthoek (een polygon met acht hoeken) kan ik verdelen in twee vijfhoeken door er simpelweg een diagonaal in te tekenen.

Figuur 1
Ik kan de diagonaal ook anders tekenen, van linksonder naar rechtsboven.

Figuur 2
De figuren 1 en 2 zijn identiek, want door de ene figuur vijfenveertig graden te roteren ontstaat de andere. Door het polygon, in dit voorbeeld de achthoek, een referentiezijde te geven is dat niet meer zo. Deze referentiezijde is het dak van het polygon en die geef ik vanaf nu aan met rood. De figuren 1 en 2 worden nu verschillend en ik combineer ze hieronder.

Figuur 3
En er zijn nog wat spelregels, ten eerste:

Figuur 4
Alle hoeken αi zijn kleiner dan honderdtachtig graden,
dit polygon is convex
Het polygon van figuur 5 is niet convex, want α4 is groter dan honderdtachtig graden.

Figuur 5
De hoek α4 is groter dan honderdtachtig graden,
dit polygon is niet convex
Ten tweede: Dus de constructie volgens figuur 6 mag niet.

Figuur 6
En ten derde: Dus de constructie volgens figuur 7 mag ook niet.

Figuur 7
Alle spelregels samengevat in één zin: Dan ga ik nu beginnen om polygonen op te delen in polygonen en ik begin met verdelingen in driehoeken en vierhoeken. Ik teken de polygonen allemaal met zijden die even lang zijn, dat ziet er wat fraaier uit maar het maakt verder helemaal niets uit voor het resultaat (het aantal verdelingen). Ik kan bijvoorbeeld een vijfhoek, een pentagon, verdelen in één driehoek en één vierhoek op vijf verschillende manieren.

Figuur 8
De vijfhoek is op vijf manieren te verdelen
in een driehoek en een vierhoek
Een zeshoek, een hexagon, kan ik op 21 verschillende manieren verdelen in twee driehoeken en een vierhoek. Ik zet ze in vier rijen, want het zijn vier varianten waarbij de oranje lijnen telkens een hoek doordraaien tegen de wijzers van de klok in.

Figuur 9
De zeshoek is op 21 manieren te verdelen
in twee driehoeken en een vierhoek
Een zevenhoek, een heptagon of septagon (“hepta” komt van het Griekse woord voor zeven en “septa” komt van het Latijnse woord voor zeven), kan ik op 28 verschillende manieren verdelen in een driehoek en twee vierhoeken. Ik zet ze in vier rijen, waarbij per rij wederom rotatievarianten naast elkaar staan.

Figuur 10
De zevenhoek is op 28 manieren te verdelen
in een driehoek en twee vierhoeken
Een zevenhoek kan ik ook anders verdelen, namelijk in drie driehoeken en een vierhoek en wel op 84 verschillende manieren. Ik zet ze in twaalf rijen, met rotatievarianten per rij.

Figuur 11
De zevenhoek is op 84 manieren te verdelen
in drie driehoeken en een vierhoek
Een achthoek, een octagon, kan ik op 180 verschillende manieren verdelen in twee driehoeken en twee vierhoeken. Ik zet ze in 25 rijen, met rotatievarianten per rij.

Figuur 12
De achthoek is op 180 manieren te verdelen
in twee driehoeken en twee vierhoeken
Een negenhoek, een enneagon of nonagon (“ennea” komt van het Griekse woord voor negen en “nona” komt van het Latijnse woord voor negen), kan ik op 165 verschillende manieren verdelen in een driehoek en drie vierhoeken. Ik zet ze in negentien rijen, met rotatievarianten per rij.

Figuur 13
De negenhoek is op 165 manieren te verdelen
in een driehoek en drie vierhoeken
Dit is natuurlijk meer dan zomaar een tekenspelletje, laat ik de zes verschillende verdelingen die ik zojuist heb laten zien eens in een tabel zetten:
Aantal vierhoeken --> 012 345
Aantal driehoeken
0
1528165
221180
384
4
5
De combinatie nul-nul (nul driehoeken en nul vierhoeken) geven we per definitie de waarde één.
Aantal vierhoeken --> 012 345
Aantal driehoeken
01
1528165
221180
384
4
5

Catalan

De linker kolom gaat over verdelingen maken met enkel en alleen driehoeken (het aantal vierhoeken is nul), dat zijn de Catalan-getallen:

Aantal vierhoeken --> 012 345
Aantal driehoeken
01
11528165
2221180
3584
414
542
p

Fuss

De bovenste rij gaat over verdelingen maken met enkel en alleen vierhoeken (het aantal driehoeken is nul), dat zijn de Fuss-getallen:

Aantal vierhoeken --> 012 345 q
Aantal driehoeken
0113 1255273
11528165
2221180
3584
414
542
p
De rest van de tabel voldoet aan:
Aantal vierhoeken --> 012 345 q
Aantal driehoeken
0113 1255273
11528 16510016188
2221180 14301092081396
3584990 1001092820813960
4143305005 618806783006864396
542128724024 352716447678051482970
p
Voor q = 0 gaat vergelijking (3) over in vergelijking (1), de Catalan-getallen:
En voor p = 0 gaat vergelijking (3) over in vergelijking (2), de Fuss-getallen:
Vergelijking (3) bestrijkt dus de gehele bovenstaande tabel.

De variatie die ik kan aanbrengen in het verdelen van een polygon in subpolygonen is natuurlijk eindeloos, want ik kan bijvoorbeeld een zeshoek verdelen in een driehoek en een vijfhoek.

Figuur 14
De zeshoek is op zes manieren te verdelen
in een driehoek en een vijfhoek
Een zevenhoek kan ik verdelen in een driehoek en een zeshoek.

Figuur 15
De zevenhoek is op zeven manieren te verdelen
in een driehoek en een zeshoek
Een tienhoek, een decagon, kan ik verdelen in één driehoek, twee vierhoeken en een vijfhoek (en ik ga niet alle verschillende manieren laten zien, want dat loopt helemaal uit de hand).

Figuur 16
De tienhoek is op vele manieren te verdelen
in een driehoek, twee vierhoeken en een vijfhoek
Het aantal verschillende manieren kan ik uitrekenen volgens de algemene formule (hierin h3 het aantal driehoeken, h4 het aantal vierhoeken, h5 het aantal vijfhoeken, enzovoort):
Het aantal manieren waarop ik een polygon kan verdelen in een driehoek en een vijfhoek is (zie figuur 14):
Het aantal manieren waarop ik een polygon kan verdelen in een driehoek en een zeshoek is (zie figuur 15):
Het aantal manieren waarop ik een polygon kan verdelen in een driehoek, twee vierhoeken en een vijfhoek is (zie figuur 16):
Het was een verstandig besluit om die niet allemaal uit te tekenen...

Vergelijking (6) staat nu (meestal) in de boeken als de hyper-Catalan-getallen:
Indien alle h-parameters nul zijn behalve h3 en h4 dan gaat vergelijking (6) over in vergelijking (3). Indien alle h-parameters nul zijn behalve h3 dan gaat vergelijking (6) over in vergelijking (1) en wanneer alle h-parameters nul zijn behalve h4 dan gaat vergelijking (6) over in vergelijking (2).